Kraj Nadwiślański – Wikipedia, wolna encyklopedia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Mapa Kraju Nadwiślańskiego (Karta Priwislinskago kraja)

Kraj Nadwiślański (ros. Привислинский край, Priwislinskij kraj) – półoficjalna nazwa Królestwa Polskiego używana po zniesieniu przez władze Cesarstwa Rosyjskiego jego autonomii instytucjonalnej. Nazwa ta nigdy nie zastąpiła całkowicie określenia "Królestwo Polskie", lecz była stosowana obok niego.

[edytuj] Rys historyczny

Po upadku powstania styczniowego władze rosyjskie przystąpiły do likwidacji autonomii Królestwa. W 1866 r. przeprowadzono reorganizację administracji, tworząc 10 guberni bezpośrednio podporządkowanych władzom Cesarstwa Rosyjskiego. W 1867 r. zniesiono autonomię instytucjonalną Królestwa Polskiego – zlikwidowano m.in. Radę Stanu i Radę Administracyjną. Wycofano też z użycia odrębny herb Królestwa, a polskiego orła pozostawiono tylko jako jeden z wielu elementów w herbie całego Imperium. Od 1874, po zniesieniu urzędu cesarskiego namiestnika, obszar Królestwa Polskiego zaczęto również określać jako generał-gubernatorstwo warszawskie. Nazwa "Kraj Nadwiślański" miała jeszcze bardziej podkreślać zespolenie Królestwa z Cesarstwem Rosyjskim.

[edytuj] Zakres użycia nazwy

Określenie "Kraj Nadwiślański", początkowo całkowicie potoczne, w latach 80. XIX w. bez szczególnej podstawy prawnej zaczęło się pojawiać także w dokumentach oficjalnych.

Jako datę pierwszego pojawienia się tej nazwy w akcie urzędowym często podaje się rok 1888. W wydanym 11 czerwca zdaniu Rady Państwa pierwszy raz użyto określenia "gubernie Kraju Nadwiślańskiego"^[1].

Jednak jeszcze wcześniej nazwy "Kraj Nadwiślański" użył car Aleksander III. 29 kwietnia 1883 r. imperator nadał order św. Aleksandra Newskiego kuratorowi warszawskiego okręgu szkolnego, Aleksandrowi Apuchtinowi. W wydanym z tej okazji reskrypcie carskim pojawiło się określenie Priwislinskij kraj^[2].

Później nazwę "Kraj Nadwiślański" coraz częściej wprowadzano do oficjalnych dokumentów, czyniono to jednak niekonsekwentnie^[3]. Nazwa "Królestwo Polskie" nie została nigdy uchylona^[1], cesarze Rosji zachowali też w swojej tytulaturze tytuł "królów polskich".

[edytuj] Podział administracyjny

Gubernie Kraju Nadwiślańskiego (1905)
Gubernia	Nazwa rosyjska	Miasto gubernialne	Powierzchnia, tys. km²	Ludność, tys. (1905)
Gubernia warszawska	Варшавская губерния	Warszawa	17,6	2233
Gubernia kaliska	Калишская губерния	Kalisz	11,3	964
Gubernia kielecka	Келецкая губерния	Kielce	10,2	899
Gubernia łomżyńska	Ломжинская губерния	Łomża	10,6	645
Gubernia lubelska	Люблинская губерния	Lublin	16,9	1341
Gubernia piotrkowska	Петроковская губерния	Piotrków	12,2	1640
Gubernia płocka	Плоцкая губерния	Płock	9,4	613
Gubernia radomska	Радомская губерния	Radom	12,4	917
Gubernia siedlecka	Седлецкая губерния	Siedlce	14,3	894
Gubernia suwalska	Сувалкская губерния	Suwałki	12,4	629

Przypisy

↑ ^1,0 ^1,1 Wojciech Bartel i in.: Historia państwa i prawa Polski. Juliusz Bardach i Monika Senkowska-Gluck (red.). T. III: od rozbiorów do uwłaszczenia. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 67. ISBN 83-01-02658-8.
↑ Andrzej Szwarc: Od Wielopolskiego do Stronnictwa Polityki Realnej zwolennicy ugody z Rosją, ich poglądy i próby działalności politycznej (1864-1905). Warszawa: Wydział Historyczny UW, 1990, ss. 208-209.
↑ Na przykład: akt dotyczący administracji guberni Królestwa Polskiego opublikowany w 1892 r. zawiera także wprowadzone w późniejszej poprawce określenie Priwislinskij kraj (pkt 2.10). Z kolei np. w regulacji dotyczącej wyborów do Dumy Państwowej z 1907 r. używane jest tylko określenie Carstwo Polskoje (art. 3).

p • d • e Gubernie Królestwa Polskiego

gubernia augustowska • gubernia kaliska • gubernia kielecka • gubernia krakowska • gubernia lubelska • gubernia łomżyńska • gubernia mazowiecka • gubernia piotrkowska • gubernia płocka • gubernia podlaska • gubernia radomska • gubernia sandomierska • gubernia siedlecka • gubernia suwalska • gubernia warszawska