Zalew Szczeciński – Wikipedia, wolna encyklopedia
| Zalew Szczeciński | |
| Stettiner Haff, Oderhaff | |
 Zdjęcie satelitarne Landsat |
|
| Państwo |  Polska Niemcy |
| Lokalizacja | Morze Bałtyckie |
| Powierzchnia | 666,5–687 km² |
| Wymiary | 55 × 22 km |
| Głębokość • średnia • maksymalna |
3,8 m 10,5 m |
| Objętość | 2,5825 km³ |
| Zasolenie | 0,5–2,0‰ |
| Cieki wodne uchodzące | Odra, Wkra, Gowienica, Zarow |
| Miejscowości nadbrzeżne | Nowe Warpno, Świnoujście, Ueckermünde |
| Wyspy | Chełminek, Wichowska Kępa, Łysa Wyspa, Groß Bockkamp |
| Na mapach: | |
 |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
Zalew Szczeciński (niem. Stettiner Haff, Oderhaff, Pommersches Haff) – zalew, laguna przybrzeżna, zatoka Morza Bałtyckiego[1] w jego południowej części. Akwen obejmuje powierzchnię od 666,5 do 687 km², na terytorium Polski i Niemiec. Uchodzi od niego rzeka Odra, dzięki czemu akwen jest częścią jej rozbudowanego systemu ujściowego.
Spis treści |
[edytuj] Klasyfikacja akwenu
Wpływ na charakter akwenu ma morfologia, hydrodynamika i charakter sedymentacji. Wbrew obiegowym opiniom Zalew Szczeciński nie jest estuarium Odry, lecz laguną przybrzeżną[2]. Cechą większości lagun jest cyrkulacja wody spowodowana przeważnie poprzez wiatr. Odebrane wody rzeczne Odry i Wkry, a także wody morskie wpływające przez cieśninę Świnę kierowane są zasadniczo przez wiatr, którego duże znaczenie ma szybkość i kierunek. Zalew Szczeciński spełnia kryteria tzw. ograniczonej laguny wg klasyfikacji Kjerfve'a i Magilla z 1989 roku, czyli: obecność wielu wypływów, brak dużego rozwarstwienia wód (między słodkimi i słonymi), duże znaczenie wiatru na cyrkulację wody. Zalew Szczeciński można także uznać za lagunę częściowo zamkniętą wg klasyfikacji Nicholsa i Allena z 1981 roku: wydłużona bariera odgradzająca od morza, połączonego z nim poprzez wąskie wypływy, ograniczona wymiana wód z morzem, małe pływy morskie, osadzenie się piasku w części najbliższej morzu, akumulacja mułu w pozostałej części[3].
[edytuj] Położenie
Powierzchnia akwenu wynosi wg różnych publikacji od 666,5[4] do 687 km²[5]. Zalew osiąga długość 55 km[6] i szerokość 22 km[7].
Przez zalew przebiega granica polsko-niemiecka, dzieląc go na dwie części. Wody zalewu po stronie polskiej należą do czterech powiatów w woj. zachodniopomorskim (powiat policki, powiat goleniowski, powiat kamieński i gminy z prawami powiatu Świnoujście). Wody zalewu po stronie niemieckiej należą do dwóch powiatów w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie – północna cześć do powiatu Ostvorpommern i południowa do powiatu Uecker-Randow. Formalnie według prawa morza zalew zalicza się do morskich wód wewnętrznych.
Zalew Szczeciński jest najbardziej na południe wysuniętą zatoką Morza Bałtyckiego, od którego jest oddzielony wyspami Uznam i Wolin. Zalew jest połączony z morzem poprzez 3 cieśniny: Pianę na zachodzie, Świnę między Uznamem a Wolinem, a także Głęboki Nurt i Dziwnę na wschodzie. Jego brzegi ograniczają takie mezoregiony jak: Równina Wkrzańska, Dolina Dolnej Odry, Równina Goleniowska, Wybrzeże Trzebiatowskie oraz wyspy Uznam i Wolin.
W Zalewie Szczecińskim wyróżnia się dwie duże części: niemiecki Mały Zalew na zachodzie i polski Wielki Zalew na wschodzie, a także zatoki i mielizny. Głównymi zatokami Zalewu Szczecińskiego są: Zatoka Nowowarpieńska, Zatoka Skoszewska i Roztoka Odrzańska do której uchodzi Odra. Pomniejsze zatoki to: Boleń, Diabły, Krzecki Zalew, Zatoka na Palach. Wyróżnia się także Wielkomękowską Głębię.
Mielizny Zalewu Szczecińskiego: Mielizna Kopicka, Krzecka Mielizna, Krzecki Wyskok, Mielizna Osiecka, Płocińska Mielizna, Pomorska Mielizna, Wolińska Mielizna, Wyskok Warpieński, Mielizna Rzepczyńska (niem. Repziner Haken), Hart Schaar, Kamig-Haken, Ueckerhaken, Borken-Haken, Göschenbrinks-Fläche.
Dawniej do Zalewu Szczecińskiego zaliczano cieśniny (Piana, Świna, Głęboki Nurt, Dziwna) oraz jeziora (Jezioro Nowowarpieńskie, Usedomer See, Wicko Wielkie wcięte w brzeg wyspy Wolin u wejścia do Starej Świny). Do XIX wieku przedstawiono zalew za rozlewisko rzeki Odry, a jej cieśniny za odnogi ujściowe[potrzebne źródło]. Później obecne cieśniny były przedstawiane jako rzeki.
[edytuj] Hydrologia
| Głębokość [m] |
Powierzchnia dna [km²] |
Część pow. dna [%] |
|---|---|---|
| 0–1 | 43,7 | 6,6% |
| 1–2 | 114,1 | 17,1% |
| 2–3 | 94,6 | 14,2% |
| 3–4 | 64,1 | 9,6% |
| 4–5 | 160,7 | 24,1% |
| 5–6 | 161,6 | 24,2% |
| 6–7 | 20,7 | 3,1% |
| 7–8 | 2,4 | 0,4% |
| 8–9 | 1,1 | 0,2% |
| poniżej 9 | 3,5 | 0,5% |
| Razem (Σ) | 666,5 | 100% |
Średnia głębokość zalewu jest na poziomie 3,8 m. Największa naturalna głębokość sięga 8,5 m, jednak średnia głębokość sztucznego toru wodnego Szczecin-Świnoujście wynosi 10,5 m[5]. Objętość wody w zbiorniku równa jest 2,5825 km³[9].
Wody zalewu należą do wód brachicznych, co jest spowodowane utrudnioną wymianą wód morskich przez wąskie cieśniny oraz dużym dopływem wody słodkiej z rzek (średnio rocznie 18 km³[5]). Zasolenie w środkowej części zalewu waha się od 0,5‰ do 2‰. Okresowy napływ wody z Zatoki Pomorskiej o zasoleniu 6‰ odbywa się poprzez cieśninę Świnę[10]. Słona woda zwykle nie wypływa poza obszar delty wstecznej Świny, lecz czasem jej silny prąd może wpłynąć do zalewu na długości kilku kilometrów[5]. Zasolenie wzrasta zimą przy przewadze wiatrów północnych i północno-zachodnich, które wtłaczają wodę słoną (cofka)[potrzebne źródło].
Zasolenie akwenu zależy głównie od położenia i głębokości. Według badań dokonanych w 2003 roku na centralnym obszarze polskiej części Zalewu Szczecińskiego, tzw. Wielki Zalew – wody przydenne były wyraźnie bardziej zasolone od wód powierzchniowych przy czym najbardziej zasolone były wody przydenne w południowo-wschodniej części Zalewu (obszar na północny zachód od Mielizny Kopickiej). W przypadku wód powierzchniowych bardziej zasolone były wody w północnej części Zalewu, co jest spowodowane spływaniem słonej wód z Zatoki Pomorskiej przez cieśninę Świnę. Zasolenie zalewu jest najniższe na Roztoce Odrzańskiej, do której uchodzi rzeka Odra[11].
[edytuj] Zlewnia
Średnia roczna ilość wody rzeki Odry, która zasila Zalew Szczeciński wynosi 17 km³, co stanowi 94% jego bilansu wodnego[5].
Zlewnia Zalewu Szczecińskiego obejmuje 12 109 km², z czego w granicach Polski znajduje się 2467 km²[potrzebne źródło]. Zlewnia to także sieć kanałów pochodzących z czasów, gdy intensywnie zaczęto zmieniać krajobraz na rolniczy[potrzebne źródło].
Do Małego Zalewu (w Niemczech) uchodzą rzeki Wkra (niem. Uecker) i Zarow, do Wielkiego Zalewu – Odra, Gowienica, Karwia Struga, Karpina, Łącki Rów, Kanał Czarnociński, Kanał Śmieciowy i Kanał Torfowy.
Odpływ wód z zalewu do Morza Bałtyckiego odbywa się poprzez 3 cieśniny. Po uwzględnieniu siły wiatru, zmian poziomu wód, wskaźników zasolenia wyliczono proporcje odpływu dla poszczególnych cieśnin: Świna – 69%, Piana – 17% i Głęboki Nurt–Dziwna – 14%[12].
[edytuj] Warunki atmosferyczne
Średnia roczna temperatura wody wynosi 11 °C, a maksymalna 26 °C (dane 1989–2000)[5].
Średnia temperatura Zalewu w okresie letnim (sierpień) wynosi około 20 °C, a zimą (luty) około 1 °C. W okresie od czerwca do ostatnich dni sierpnia na wodach zalewu odnotowuje się przewagę wiatrów z kierunków: północnego, północno-zachodniego i północno-wschodniego o sile nie przekraczającej 4-5°B[potrzebne źródło].
Zjawiska lodowe na akwenie występują od połowy grudnia do połowy marca[potrzebne źródło].
[edytuj] Przyroda
- Woliński Park Narodowy
- obszary Natura 2000: Ujście Odry i Zalew Szczeciński PLH320018, Wolin i Uznam PLH320019, Zalew Szczeciński PLB320009,
- rezerwaty przyrody: rezerwat przyrody Czarnocin, rezerwat przyrody Białodrzew Kopicki.
- użytek ekologiczny: użytek ekologiczny Łysa Wyspa,
- inne: Karsiborska Kępa i Wyspy Bielawka (społeczne rezerwaty OTOP), Park Natury Zalewu Szczecińskiego (społeczny obszar chroniony Stowarzyszenia na Rzecz Wybrzeża).
[edytuj] Zagospodarowanie
Od ujścia Odry do Kanału Piastowskiego (przekop przez Uznam do środkowej Świny) przebiega przez Zalew Szczeciński tor wodny Szczecin-Świnoujście. Długość odcinka toru prowadzącego przez Zalew wynosi 19,5 km, głębokość 10 m. Wytyczony został pod koniec XIX w. Pogłębiony i wyprostowany w XX w. Umożliwia on pływanie statkom wodnym ze Świnoujścia do Szczecina. Tor jako część ważnej drogi morskiej wymaga stałej kontroli i pogłębiania, a w okresie zlodzenia dozorowania przez lodołamacze.
Nad polskim brzegiem Zalewu Szczecińskiego położone są 3 porty morskie: port Trzebież, port Stepnica, port Nowe Warpno, a w okolicznych sąsiednich akwenach (Świna, Wicko Wielkie, Dziwna, Odra) w Polsce znajduje się także 11 innych portów morskich. Nad niemieckim brzegiem porty morskie znajdują się w: Kamminke, Mönkebude, Ueckermünde. Pobliskie porty i przystanie znajdują się także na Usedomer See i w cieśninie Pianie.
Nad zalewem znajduje się wiele kąpielisk, wykorzystywanych w sezonie letnim, np. Popielewo, Nowe Warpno, Trzebież, Stepnica.
[edytuj] Historia
10 września 1759 roku w czasie wojny siedmioletniej na zalewie w pobliżu Mielizny Rzepczyńskiej rozegrała się bitwa morska, w której flota pruska przegrała ze Szwedami.
W 1875–1900 prowadzono prace związane z budową Kanału Piastowskiego i toru wodnego Szczecin-Świnoujście.
[edytuj] Hydronimia
Na polskiej mapie z "Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski" z 1881 roku znajduje się dawna nazwa Zatoka Julińska[13]. W Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego z 1890 roku przedstawiono nazwę Zatoka Szczecińska[14]. Na mapie Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1938 roku została przedstawiona nazwa Zalew Szczeciński[15]. Ostatecznie nazwa Zalew Szczeciński została wprowadzona urzędowo rozporządzeniem w 1949 roku[16]. Pomimo zawartego w nazwie przymiotnika, Szczecin nie jest położony nad akwenem, a południowa część zalewu znajduje się w odległości 8 km od granic miasta, ok. 20 km od centrum.
[edytuj] Miejscowości nad Zalewem
[edytuj] Polskie
- Miasta:
- Wsie:
[edytuj] Niemieckie
- Miasta:
- Ueckermünde (Wkryujście)
- Wsie:
- Altwarp (Stare Warpno)
- Vogelsang-Warsin
- Garz (Gardziszcze)
- Kamminke
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Morze Bałtyckie, Cieśniny. W: Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej: Nazewnictwo Geograficzne Świata. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2008, s. 52. ISBN 976-83-254-0462-8.
- ↑ Andrzej Osadczuk: Zalew Szczeciński : środowiskowe warunki współczesnej sedymentacji lagunowej. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2004, ss. 34, 121-122. ISBN 83-7241-436-X.
- ↑ Andrzej Osadczuk, Stanisław Musielak, Ryszard K. Borówka. Why should the Odra River mouth area not be regarded as an estuary?. „Oceanological and Hydrobiological Studies”. XXXVI (2), s. 92 (2007). doi:10.2478/v10009-007-0011-8. ISSN 1730-413X (ang.).
- ↑ 4,0 4,1 4. Ukształtowanie dna zbiornika i właściwości osadów. W: Andrzej Osadczuk: Zalew Szczeciński : środowiskowe warunki współczesnej sedymentacji lagunowej. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2004, ss. 34, 37. ISBN 83-7241-436-X.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Teresa Radziejewska, Gerald Schernewski: 5. The Szczecin (Oder-) Lagoon. W: Ulrich Schiewer: Ecology of Baltic Coastal Waters. Berlin Heidelberg: Springer, 2008, ss. 116, 117. DOI:10.1007/978-3-540-73524-3_5. ISBN 978-3-540-73523-6. (ang.)
- ↑ od stacji nautycznej przy ujściu Odry (początek Roztoki Odrzańskiej) do zniszczonego mostu kolejowego koło m. Kamp
- ↑ od brzegu na wschód od Sułomina do brzegu koło wsi Brzózki
- ↑ obszar od wypływu Piany (k. Kamp) do wypływu Dziwny (k. Wolina) wraz z Roztoką Odrzańską, Głębokim Nurtem, Jeziorem Nowowarpieńskim, jeziorami: Wicko Wielkie, Wicko Małe i Usedomer See
- ↑ Majewski A.: Ogólna charakterystyka Zalewu Szczecińskiego. W: A. Majewski (red.): Zalew Szczeciński. Warszawa: Wyd. Komunikacji i Łączności, 1980, ss. 17-25.
- ↑ Bangel H., Schernewski G., Bachor A.: Spital pattern and long-term development of water quality in the Odder estuary. W: Gerald Schernewski: The Oder Lagoon – against the background of the European Water Framework Directive. 2004.
- ↑ Gorzysław Poleszczuk, Edward Niedźwiecki, Norbert Wolnomiejski, Anna Bucior. On Great Lagoon (Szczecin Lagoon) water salinity – once again. „Baltic Coastal Zone”, ss. 54, 57, 68 (2005). Pomorska Akademia Pedagogiczna. ISSN 1643-0115 (ang.).
- ↑ Volker Mohrholz, Hans Ulrich Lass. Transports between Oderhaff and Pomeranian bight — a simple barotropic box model. „Ocean Dynamics”. 50 (4), ss. 371-383 (1998-12). Springer Berlin / Heidelberg. doi:10.1007/BF02764231. ISSN 1616-7228 (ang.).
- ↑ Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski obejmujący dokumenta tak już drukowane, jak dotąd nie ogłoszone, sięgające do roku 1400, t.4, Poznań 1881 – Mapa Wielkopolski, autor Dr. T. Szulc
- ↑ Zatoka Szczecińska w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XI (Sochaczew – Szlubowska Wola) z 1890 r.
- ↑ Arkusz 42 Stettin (Szczecin). W: Mapa Operacyjna Polski 1:300 000. Wojskowy Instytut Geograficzny, 1938.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 11 lutego 1949 r. o przywróceniu i ustaleniu nazw miejscowości (M.P. z 1949 r. Nr 17, poz. 225, s. 5)
[edytuj] Linki zewnętrzne
_1938.jpg){kind=link}
|
|||||||||||||
małopolskie, wielkopolskie, opolskie, podkarpackie, luksusowe łazienki